Bruksizm: ćwiczenia rozluźniające szczękę i sposób na zaciskanie zębów ze stresu

Krótko: jakie ćwiczenia na bruksizm mają sens?

Krótko: przy bruksizmie w ciągu dnia najwięcej daje zauważanie, kiedy zaciskasz zęby, i szybki powrót do pozycji spoczynkowej: wargi razem, zęby osobno, język luźno. Do tego łagodne ćwiczenia rozluźniające szczękę i kark oraz wolny oddech z długim wydechem, który obniża ogólne napięcie. Przegląd badań nad bruksizmem w czuwaniu wskazuje, że praca z nawykiem, przypomnienia i samoobserwacja mogą zmniejszać jego częstość, choć badań jest mało (Graham i in., 2026).

Bruksizm senny to inna historia. Nie kontrolujesz go świadomie, więc ćwiczenia w dzień i wieczorne wyciszenie mogą być wsparciem, ale ocenę zostaw dentyście. Żadne ćwiczenie nie „wyłącza” bruksizmu na stałe i nie będę Ci tego obiecywać.

Bruksizm: co to jest? Senny i w czuwaniu to dwa różne zjawiska

Międzynarodowa grupa ekspertów opisuje bruksizm jako powtarzaną aktywność mięśni żucia: zaciskanie lub zgrzytanie zębami albo usztywnianie i wysuwanie żuchwy (Lobbezoo i in., 2018). Bruksizm senny dzieje się podczas snu. Bruksizm w czuwaniu to powtarzany lub długi kontakt zębów albo napinanie żuchwy w ciągu dnia. Często wcale nie zaciskasz zębów do bólu, po prostu „trzymasz” je razem.

Ważne zdanie z tego konsensusu: u zdrowych osób bruksizm nie jest chorobą, tylko zachowaniem, które może zwiększać ryzyko pewnych skutków, na przykład bólu mięśni czy ścierania zębów (Lobbezoo i in., 2018). To zmienia sposób myślenia. Nie chodzi o „wyleczenie”, tylko o mniejsze obciążenie i mniej skutków.

Bruksizm w czuwaniu jest częstszy, niż się wydaje. Według przeglądu przeglądów systematycznych dotyczy 22–30% dorosłych, a bruksizm senny 1–15% (Melo i in., 2019). Najczęstsze sygnały według NHS (2026):

• ból żuchwy, twarzy albo okolicy ucha,
• bóle głowy,
• starte, ukruszone albo nadwrażliwe zęby, wypadające wypełnienia,
• gorszy, przerywany sen,
• partner albo partnerka słyszy w nocy zgrzytanie.

Zaciskanie zębów ze stresu: dlaczego szczęka napina się razem z układem nerwowym

NHS podaje stres i lęk jako najczęstszą przyczynę zgrzytania zębami (NHS, 2026). Badania wskazują ten sam kierunek, choć ostrożnie. W metaanalizie badań obserwacyjnych osoby zestresowane miały mniej więcej dwa razy większą szansę na bruksizm niż osoby bez stresu, przy niskiej pewności dowodów (Chemelo i in., 2020). U osób z bruksizmem sennym częściej notowano wyższy poziom stresu w ankietach i wyższe stężenia hormonów stresu, ale jakość tych dowodów oceniono jako bardzo niską (Polmann i in., 2021). To związek, a nie dowód, że stres jest jedyną przyczyną.

Jak to wygląda od strony ciała? W stresie układ nerwowy szykuje Cię do działania: oddech przenosi się wyżej, barki się unoszą, żuchwa sztywnieje. Na chwilę to naturalne. Kłopot zaczyna się, gdy przy długim skupieniu nad ekranem albo w napiętych tygodniach „trzymanie” zębów staje się domyślnym ustawieniem. Dlatego pracuję jednocześnie z żuchwą, karkiem i oddechem, a nie z samą szczęką.

Stres to nie wszystko. Z bruksizmem wiążą się też alkohol, kofeina, palenie tytoniu, niektóre leki psychotropowe i cofanie się kwaśnej treści żołądka do przełyku (Melo i in., 2019), a także chrapanie i bezdech senny (NHS, 2026). Jeśli bruksizm pojawił się po zmianie leków, porozmawiaj o tym z lekarzem, który je przepisał. Nie odstawiaj ich sama ani sam.

• Spięty kark i barki ze stresu: co pomaga →

Autotest w ciągu dnia: wargi razem, zęby osobno, język luźno

Zęby w spoczynku nie powinny się stykać. Dotykają się na chwilę przy żuciu i przełykaniu, a przez resztę dnia między nimi zostaje trochę wolnej przestrzeni. NHS pisze wprost: poza jedzeniem zęby mają być rozchylone (NHS, 2023).

Pozycja spoczynkowa, której uczę: wargi lekko złączone, zęby osobno, język luźno w ustach, niewciśnięty ani w podniebienie, ani w zęby. Jeśli czubek języka sam układa się przy podniebieniu tuż za górnymi zębami, bez nacisku, też jest dobrze. Wolne zęby są ważniejsze niż idealne ułożenie języka.

Ten nawyk zmienia się przez powtarzanie, nie przez jedno długie ćwiczenie. W przeglądzie badań nad bruksizmem w czuwaniu korzystne efekty dawały między innymi przypomnienia, odwracanie nawyku, poradnictwo z samodzielną pracą i biofeedback, choć wszystkie badania objęły łącznie tylko 165 osób (Graham i in., 2026). Tak przekładam to na codzienność:

• Wybierz sygnał: naklejkę na monitorze, kropkę na kubku albo przypomnienie w telefonie co godzinę w czasie pracy.
• Przy każdym sygnale zadaj sobie jedno pytanie: „Gdzie są moje zęby?”. Bez oceniania, tylko sprawdzenie.
• Przez kilka dni zapisuj, kiedy łapiesz zaciśnięte zęby: maile, prowadzenie auta, trening, telefon, wieczorny serial. To Twoja mapa wyzwalaczy.
• Przy wyzwalaczach, które już znasz, zrób minutę kontroli opisaną niżej.
• Odpuść żucie gumy i gryzienie długopisu, zwłaszcza gdy boli Cię żuchwa (NHS, 2023).

1. 1

   Zauważ (5 sekund)

   Sprawdź, czy zęby się stykają, czy język jest wciśnięty w podniebienie i czy barki są uniesione.

2. 2

   Wydłuż wydech (20 sekund)

   Wdech nosem na około 4, długi, cichy wydech na 6–8. Na wydechu pozwól żuchwie zrobić się ciężką, a zębom odsunąć się od siebie.

3. 3

   Ustaw (10 sekund)

   Wargi razem, zęby osobno, język luźno. Opuść barki.

4. 4

   Powtórz (25 sekund)

   Jeszcze dwa takie oddechy, potem wróć do tego, co robisz.

Zanim zaczniesz ćwiczenia rozluźniające szczękę

Ćwiczenia z tego tekstu są łagodne, ale staw skroniowo-żuchwowy nie lubi siły. Zasada na całą rutynę: małe ruchy, bez bólu, bez otwierania ust na siłę i bez szerokiego ziewania, przed którym przy bólu żuchwy przestrzega też NHS (NHS, 2023). Ciepło i uczucie rozluźnienia są w porządku. Ból, bolesne przeskakiwanie w stawie albo blokowanie się żuchwy oznaczają: przerwij.

Najpierw skonsultuj ćwiczenia z dentystą, lekarzem albo fizjoterapeutą, jeśli:

• żuchwa Ci się blokuje albo nie możesz w pełni otworzyć ust,
• staw żuchwy mocno boli, przeskakuje z bólem albo jest obrzęknięty,
• jesteś po urazie twarzy lub głowy, po niedawnym zabiegu stomatologicznym albo operacji w obrębie twarzy lub szyi,
• jesteś w trakcie leczenia ortodontycznego albo protetycznego,
• ból karku promieniuje do ręki albo drętwieją Ci dłonie,
• miewasz zawroty głowy albo omdlenia.

Bruksizm ćwiczenia: rutyna dla szczęki, karku i oddechu na 10 minut

Usiądź na krześle, stopy płasko na podłodze, plecy oparte. Najlepiej zrób to po pracy albo wieczorem, przed wyciszeniem. Czasy są orientacyjne.

Łagodne ćwiczenia żuchwy i szyi oraz terapia manualna to częsta część fizjoterapii przy bólu stawu skroniowo-żuchwowego. W metaanalizie 48 badań terapia manualna, sama albo z ćwiczeniami żuchwy lub szyi, wypadała obiecująco, ale ogólna jakość dowodów była niska i autorzy piszą o dużej niepewności (Armijo-Olivo i in., 2016). Traktuj więc tę rutynę jako sposób na mniejsze napięcie, nie jako leczenie.

Pod krokami jest krótki film: jak w 10 sekund puścić żuchwę i gardło na długim wydechu.

1. 1

   Sprawdzenie na start (30 sekund)

   Zauważ, czy zęby się stykają i jak ciężka jest żuchwa. Powoli otwórz usta do wygodnej szerokości i zamknij je. Zapamiętaj to uczucie, porównasz je na końcu.

2. 2

   Wolny oddech z ciężką żuchwą (2 minuty)

   Wdech nosem na około 4, wydech przez nos albo lekko rozchylone usta na 6–8. Z każdym wydechem pozwól żuchwie opaść odrobinę niżej, jakby była cięższa. Wolny oddech zwiększa zmienność rytmu serca w trakcie ćwiczenia i krótko po nim, co wiąże się z przełączaniem ciała w stronę odpoczynku (Laborde i in., 2022). Przerwij, jeśli zakręci Ci się w głowie.

3. 3

   Ciepło i masaż żwaczy (1,5 minuty)

   Rozetrzyj dłonie i przyłóż je do policzków albo przyłóż ciepły ręcznik, na pół minuty. Potem opuszkami palców znajdź mięśnie żwacze nad kątami żuchwy (wyczujesz je przy lekkim zaciśnięciu zębów) i masuj je małymi kółkami, z lekkim naciskiem, przez minutę. Na koniec kilka kółek na skroniach. Zęby przez cały czas osobno. NHS wymienia ciepły okład i masaż bolących mięśni jako domowe sposoby przy dolegliwościach żuchwy (NHS, 2023).

4. 4

   Otwieranie z językiem na podniebieniu (1 minuta, 6–8 powtórzeń)

   Połóż czubek języka na podniebieniu za górnymi zębami. Powoli otwieraj usta tylko tak szeroko, jak pozwala język, który cały czas zostaje na podniebieniu. Potem powoli zamknij, nie stukając zębami. Możesz patrzeć w lustro: żuchwa ma iść prosto w dół, bez uciekania w bok. Łatwiej: mniejszy ruch. Przerwij przy bólu albo bolesnym przeskakiwaniu w stawie.

5. 5

   Nucenie z wolnymi zębami (1 minuta, 5 wydechów)

   Wargi lekko złączone, zęby osobno. Na wydechu nuć cicho „mmm” i poczuj drgania w wargach, policzkach i nosie. Nucenie naturalnie wydłuża wydech, a przy złączonych wargach łatwo wyczujesz, czy zęby znowu do siebie nie wracają.

6. 6

   Cofnięcie brody (1 minuta, 6–8 powtórzeń)

   Patrz przed siebie. Delikatnie przesuń brodę do tyłu, jak przy robieniu „podwójnego podbródka”, bez pochylania głowy. Przytrzymaj 3–5 sekund i rozluźnij. Żuchwa luźna, zęby osobno. W badaniach nad zaburzeniami stawu skroniowo-żuchwowego obiecująco wypadała terapia manualna łączona z ćwiczeniami żuchwy lub szyi (Armijo-Olivo i in., 2016), dlatego kark jest częścią tej rutyny.

7. 7

   Skłon głowy w bok (1,5 minuty)

   Opuść prawy bark i powoli przechyl głowę w lewo, uchem w stronę barku, tylko do wygodnego miejsca. Zostań na 3–4 oddechy z długim wydechem, z luźną żuchwą. Wróć na wdechu i zmień stronę. Nie dociskaj głowy ręką.

8. 8

   Barki w górę, barki w dół (1 minuta, 6 razy)

   Na wdechu lekko unieś barki w stronę uszu, na długim wydechu opuść je i puść. Przy ostatnim wydechu rozluźnij czoło, oczy i język.

9. 9

   Sprawdzenie na koniec (30 sekund)

   Jeszcze raz powoli otwórz i zamknij usta. Czy żuchwa jest lżejsza? Jeśli nic się nie zmieniło, to też jest informacja, bez oceniania. Zakończ w pozycji: wargi razem, zęby osobno, język luźno.

Edukacja

• Joga na kark: 8 łagodnych asan na 15 minut →

Zaciskanie zębów w nocy: wyciszenie przed snem

Na bruksizm senny nie masz wpływu w trakcie snu, ale masz wpływ na to, w jakim stanie się kładziesz. NHS przy zgrzytaniu zębami radzi szukać sposobów na relaks, na przykład ćwiczeń oddechowych, muzyki i regularnego ruchu, kłaść się o stałej porze, wyciszać się przed snem, zadbać o ciemną i cichą sypialnię oraz ograniczyć alkohol, kofeinę i palenie (NHS, 2026).

Uczciwie: przegląd badań nie potwierdził wyraźnie, że terapia poznawczo-behawioralna zmniejsza sam bruksizm senny (Minakuchi i in., 2022). Wieczorne wyciszenie traktuję więc jako dbanie o sen i ogólne napięcie, a nie sposób na zatrzymanie zgrzytania. Moja propozycja:

1. 1

   Po południu: ostatnia kawa

   Ostatnią kawę albo mocną herbatę wypij wcześniej w ciągu dnia, a alkohol wieczorem ogranicz.

2. 2

   Godzinę przed snem: zamknij dzień (5 minut)

   Zapisz na kartce, co jutro musisz zrobić. W badaniu osoby, które przed snem przez 5 minut pisały listę zadań na kolejne dni, zasypiały szybciej niż te, które opisywały zadania już zrobione (Scullin i in., 2018). Potem odłóż telefon poza zasięg ręki.

3. 3

   Ciepło na żuchwę (2 minuty)

   Przyłóż do policzków ciepły ręcznik. Zęby osobno, kilka spokojnych oddechów.

4. 4

   W łóżku: długi wydech (3 minuty)

   Połóż się na plecach albo na boku. Wdech nosem na około 4, wydech na 6–8. Z każdym wydechem puszczaj kolejne miejsce: czoło, oczy, język, żuchwę, gardło, barki.

5. 5

   Ostatnie sprawdzenie (30 sekund)

   Wargi razem, zęby osobno. Jeśli zasypiając czujesz, że zęby znowu się dotykają, nie walcz z tym. Po prostu jeszcze raz wydłuż wydech.

• Jak szybko zasnąć w stresie →

Bruksizm a ból głowy, migrena, szumy uszne i ADHD

Bruksizm a migrena i ból głowy: w przeglądzie badań obserwacyjnych osoby z bruksizmem w czuwaniu miały kilka razy większą szansę na napięciowe bóle głowy, natomiast związek bruksizmu z migreną był niejednoznaczny, a pewność dowodów niska lub bardzo niska (Réus i in., 2021). Zaciśnięta szczęka może więc dokładać się do bólu w skroniach, ale migrena to osobna choroba, którą rozpoznaje i leczy lekarz.

Bruksizm a szumy uszne: staw żuchwy leży tuż przy uchu, a NHS wymienia ból ucha wśród objawów zgrzytania zębami (NHS, 2026). W metaanalizie szumy uszne zdarzały się częściej u osób z zaburzeniami stawu skroniowo-żuchwowego (35,8–60,7%) niż u osób bez nich (9,7–26%) (Mottaghi i in., 2019). Dotyczy to zaburzeń stawu, a nie samego bruksizmu, i nie oznacza, że szumy zawsze biorą się ze szczęki. Szumy i ból ucha najpierw sprawdź u lekarza.

Bruksizm a ADHD: w metaanalizie 32 badań dzieci i nastolatki z rozpoznanym ADHD miały mniej więcej trzy razy większą szansę na bruksizm niż rówieśnicy bez ADHD (Souto-Souza i in., 2020). O dorosłych ten przegląd nie mówi. Z bruksizmem wiąże się też stosowanie niektórych leków psychotropowych (Melo i in., 2019), dlatego pytania o leki kieruj do lekarza prowadzącego.

Bruksizm leczenie: co robi dentysta, a co fizjoterapeuta stomatologiczny

Diagnoza: dentysta pyta o objawy, ogląda zęby i ich starcie, bada mięśnie i stawy. Konsensus ekspertów rozróżnia bruksizm możliwy (na podstawie samego wywiadu), prawdopodobny (wywiad i badanie) i pewny, potwierdzony badaniem aparaturowym, przy bruksizmie sennym najlepiej polisomnografią w laboratorium snu (Lobbezoo i in., 2018).

Szyna relaksacyjna, czyli szyna zgryzowa, to najczęstsza propozycja. NHS opisuje ją jako nakładkę zakładaną na noc, która chroni zęby przed uszkodzeniem (NHS, 2026). Wyniki przeglądów nie są jednak zgodne. Według nowszego przeglądu szyna stabilizacyjna miała tendencję do zmniejszania liczby epizodów bruksizmu sennego, choć nie wypadła lepiej od innych rodzajów szyn (Minakuchi i in., 2022), a starsze przeglądy nie znalazły wystarczających dowodów, że szyna zmniejsza bruksizm senny albo ból przy zaburzeniach stawu skroniowo-żuchwowego (Macedo i in., 2007; Riley i in., 2020). Jest więc przede wszystkim ochroną, a nie wyłącznikiem. O tym, czy i jaka, decyduje dentysta.

Bruksizm a botoks: to jedno z częstszych haseł w wyszukiwarce, więc piszę o nim neutralnie. Zastrzyki z toksyny botulinowej to decyzja medyczna, którą podejmuje lekarz po zbadaniu Ciebie. Badań jest mało i są małe: przy bruksizmie sennym pacjenci zgłaszali mniej bólu i sztywności, a mięśnie kurczyły się słabiej, ale liczba epizodów bruksizmu w pomiarach obiektywnych się nie zmniejszyła (De la Torre Canales i in., 2017). Nowszy przegląd opisał po zastrzykach zmniejszenie niektórych parametrów bruksizmu sennego, ale też działania niepożądane (Minakuchi i in., 2022).

Fizjoterapia stomatologiczna zajmuje się mięśniami żucia, stawami skroniowo-żuchwowymi i ich związkiem z szyją. Przy bólu żuchwy NHS wymienia fizjoterapeutę jako osobę, która doradzi ćwiczenia i masaż, a psychologa wtedy, gdy stres i lęk nasilają ból (NHS, 2023). Ćwiczenia logopedyczne dla ust i języka zaleca czasem logopeda: jeśli je dostaniesz, rób je według jego instrukcji. Moja rutyna może być dodatkiem do takiej terapii, ale jej nie zastąpi.

Leczenie bruksizmu: co mówią badania

Zebrałam w jednym miejscu, co wiadomo o najczęstszych metodach. Żadna nie ma mocnych dowodów, więc tabela pomaga raczej zadać dobre pytania dentyście niż wybrać metodę samodzielnie:

Kiedy ćwiczenia na bruksizm to za mało: dentysta, lekarz lub psychoterapeuta

Ćwiczenia i oddech to wsparcie, nie diagnoza ani leczenie. Ból w klatce piersiowej, który promieniuje do żuchwy lub ramienia, może być objawem zawału. Przy nagłym bólu w klatce piersiowej, duszności albo omdleniu dzwoń pod 112. Jeśli pojawiają się myśli o zrobieniu sobie krzywdy, dzwoń pod 112, na bezpłatny telefon wsparcia dla dorosłych 116 123 albo do całodobowego Centrum Wsparcia: 800 70 2222.

Pilnie, jeszcze tego samego dnia, skontaktuj się z lekarzem, jeśli żuchwa się zablokowała, nie możesz jeść ani pić, masz silny ból wokół żuchwy, ucha albo z boku głowy, tkliwą skroń lub skórę głowy, częste silne bóle głowy albo kłopoty ze wzrokiem, na przykład podwójne widzenie (NHS, 2023). Tak samo, gdy nagle gorzej słyszysz na jedno lub oba uszy (NHS, 2025). Umów się w najbliższym czasie:

• do dentysty, jeśli zęby są starte, ukruszone albo nadwrażliwe, boli Cię żuchwa, twarz lub ucho albo ktoś słyszy, że zgrzytasz zębami w nocy (NHS, 2026),
• do lekarza rodzinnego, jeśli głośno chrapiesz, ktoś zauważył, że w nocy przestajesz oddychać albo łapiesz powietrze, budzisz się z bólem głowy albo w dzień jesteś bardzo zmęczona lub zmęczony: NHS wymienia to wśród objawów bezdechu sennego, który wymaga diagnozy i leczenia,
• do lekarza, jeśli bruksizm pojawił się albo nasilił po rozpoczęciu nowego leku,
• do psychoterapeuty, jeśli stres, lęk albo obniżony nastrój trwają tygodniami i zaczynają rządzić Twoim dniem, a nie tylko Twoją szczęką.

Ćwiczenia na bruksizm z Agnieszką Pragą: Neuro Joga 1:1 i warsztaty

Praktykuję jogę od ponad 8 lat. W 2020 roku ukończyłam 200-godzinny kurs nauczycielski Hatha-Vinyasa w The Peaceful Warriors w Canggu na Bali, a w 2022 roku 80-godzinne szkolenie „Functional Neurology for Yoga” prowadzone przez Adell Bridges i fizjoterapeutkę Celest Pereirę. Nie jestem dentystką, lekarką ani fizjoterapeutką. Bruksizmu nie diagnozuję i nie leczę, a przy objawach z listy wyżej odsyłam do specjalisty.

Na Neuro Jodze 1:1, u Ciebie w domu lub w biurze, w Warszawie i w całej Polsce albo online, szukamy Twoich momentów zaciskania i układamy krótką praktykę dla szczęki, karku i oddechu, która naprawdę zmieści się w Twoim dniu. Pierwsza rozmowa trwa 20 minut i jest bezpłatna.

Dla firm prowadzę warsztaty regulacji układu nerwowego. Zaciśnięta szczęka nad klawiaturą to dobry przykład tego, jak stres siedzi w ciele, i jedna z rzeczy, z którymi da się coś zrobić w minutę przy biurku.

• Neuro Joga 1:1 u Ciebie lub online →
• Warsztaty dla firm →
• Moje kwalifikacje i certyfikaty →
• Umów bezpłatną rozmowę →

Najczęstsze pytania

Źródła

1. Lobbezoo F. i in. (2018). International consensus on the assessment of bruxism: Report of a work in progress. Journal of Oral Rehabilitation, 45(11), 837–844. doi.org/10.1111/joor.12663
2. Melo G. i in. (2019). Bruxism: An umbrella review of systematic reviews. Journal of Oral Rehabilitation, 46(7), 666–690. doi.org/10.1111/joor.12801
3. NHS (2026). Teeth grinding (bruxism). National Health Service, Wielka Brytania. www.nhs.uk/conditions/teeth-grinding/
4. NHS (2023). Temporomandibular disorder (TMD). National Health Service, Wielka Brytania. www.nhs.uk/conditions/temporomandibular-disorder-tmd/
5. Chemelo V. D. S. i in. (2020). Is There Association Between Stress and Bruxism? A Systematic Review and Meta-Analysis. Frontiers in Neurology, 11, 590779. doi.org/10.3389/fneur.2020.590779
6. Polmann H. i in. (2021). Association between sleep bruxism and stress symptoms in adults: A systematic review and meta-analysis. Journal of Oral Rehabilitation, 48(5), 621–631. doi.org/10.1111/joor.13142
7. Graham D. A. i in. (2026). Management of awake bruxism: a systematic review. BMC Oral Health, 26, 559. doi.org/10.1186/s12903-026-07856-z
8. Armijo-Olivo S. i in. (2016). Effectiveness of Manual Therapy and Therapeutic Exercise for Temporomandibular Disorders: Systematic Review and Meta-Analysis. Physical Therapy, 96(1), 9–25. doi.org/10.2522/ptj.20140548
9. Laborde S. i in. (2022). Effects of voluntary slow breathing on heart rate and heart rate variability: A systematic review and a meta-analysis. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 138, 104711. doi.org/10.1016/j.neubiorev.2022.104711
10. Scullin M. K. i in. (2018). The effects of bedtime writing on difficulty falling asleep: A polysomnographic study comparing to-do lists and completed activity lists. Journal of Experimental Psychology: General. doi.org/10.1037/xge0000374
11. Minakuchi H. i in. (2022). Managements of sleep bruxism in adult: A systematic review. Japanese Dental Science Review, 58, 124–136. doi.org/10.1016/j.jdsr.2022.02.004
12. Réus J. C. i in. (2021). Association Between Primary Headache and Bruxism: An Updated Systematic Review. Journal of Oral & Facial Pain and Headache, 35(2), 129–138. doi.org/10.11607/ofph.2745
13. Mottaghi A. i in. (2019). Is there a higher prevalence of tinnitus in patients with temporomandibular disorders? A systematic review and meta-analysis. Journal of Oral Rehabilitation, 46(1), 76–86. doi.org/10.1111/joor.12706
14. Souto-Souza D. i in. (2020). Is there an association between attention deficit hyperactivity disorder in children and adolescents and the occurrence of bruxism? A systematic review and meta-analysis. Sleep Medicine Reviews, 53, 101330. doi.org/10.1016/j.smrv.2020.101330
15. Macedo C. R. i in. (2007). Occlusal splints for treating sleep bruxism (tooth grinding). Cochrane Database of Systematic Reviews, 2007(4), CD005514. doi.org/10.1002/14651858.CD005514.pub2
16. Riley P. i in. (2020). Oral splints for patients with temporomandibular disorders or bruxism: a systematic review and economic evaluation. Health Technology Assessment, 24(7). doi.org/10.3310/hta24070
17. De la Torre Canales G. i in. (2017). Is there enough evidence to use botulinum toxin injections for bruxism management? A systematic literature review. Clinical Oral Investigations, 21(3), 727–734. doi.org/10.1007/s00784-017-2092-4
18. NHS (2026). Sleep apnoea. National Health Service, Wielka Brytania. www.nhs.uk/conditions/obstructive-sleep-apnoea/
19. NHS (2025). Hearing loss. National Health Service, Wielka Brytania. www.nhs.uk/conditions/hearing-loss/